چيست و بر چيست و براى چيست ، اما اين شرح در بياض نامه‌اى توان كرد كه به آخر نرسد و السلام . * * * بسم اللّه الرّحمن الرّحيم مكتوب 20 - [ آدمى بر صورت رحمان مخلوق است ] ( من عبد اللّه قطب بن محيى ) نوشته بود كه آرزوى وى در جهان همين است كه شناخت خداوند جهان حاصل كند تا رضاى او تواند جست ؛ چه ، تا كسى را نشناسند و خوى وى ندانند چه دانند كه چه چيز موافق او است و چه چيز موافق او نيست و اقتضاى او چيست و خداى را بر اين معنى گواه آورده بود . اكنون چون او را رغبت در اين شناخت تمام است و آرزوى خود منحصر در آن ساخته ، طريق حصول آن شناخت ، او را درآموزيم ، چنانچه از پيغمبران خداى علم آن به ما رسيده . اميد كه خداى عزّ و جلّ او را يارى دهد بر سلوك آن طريق . بدانكه در حديث درست شده كه خداى عزّ و جلّ هيچ چيز را نيافريده كه به وى شبيه‌تر باشد از آدم ، تعالى اللّه عن التشبيه و التّمثيل لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ . « 1 » پس نفس تو دليل تو است بر شناخت خداى عزّ و جلّ ، در نفس خود نگاه كن ، چه اقتضا مىكند وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ « 2 » و از آن بازشناس كه ربّ را چه اقتضا تواند بود كه « من عرف نفسه فقد عرف ربه » و گويند : خداى عزّ و جلّ هيچ كتاب از آسمان نفرستاد الّا كه در آن معنى بود كه « يا انسان اعرف نفسك تعرف ربك » و تو از خود دانى و هر كس از خود داند كه نفس آدمى اقتضاى تفرّد و نفى شريك مىكند و خواهد كه هر چه جز او است در او مستهلك باش و كل امر راجع به او باشد ! پس از اين

--> ( 1 ) . سوره شورى ، آيه 11 « چيزى مانند او نيست و اوست شنواى بينا » . ( 2 ) . سوره ذاريات ، آيه 21 « و در خود شما پس مگر نمىبينيد » .